Cerdek Rois Rinaldi

Mêsin bor tua karatan milikakên banyu ngêbêbicaki bêbancik. Rêmbês niku banyu mêlêbêt ming lêmah ngêdamêl kobakan alit. Kados aboté dunia ing pêningal kula, langit ngêgantung èndèp, kêlawu lan abot, anggané ayun mêlêdogakên mèga, sêmêntawis botên gèrèk dados udan gêmêrêcêk; kados utahé banyu mata wong wadon sing lara ati.

Tindak kula abot, ngan awak mayêng lumaku kados wèntên sêwiji-wiji sing narik saking lor, damêl kula mingo ming arah niku.

“Galèmah kolêm niku,” kula ngêhulêng sêmbari murugi dêdalan bècèké kolêm gêde gênah kula lan rèncang-rèncang siram dan wudu.

Ngênani banyu jêriji-jêriji kula, kêrasa atis kêbina-bina tumêka ngêrambat ming jatiné balung. Luwih atis malih waktos mungup sios wayangan saking banyu lêbah tumibané cahya bolham limang watt.

“Marsyad?” ringrang lan mangmang pêningal kula kari-kari kêkatonên wong sing sampun kirangan sêkini ning pundi wèntêné.

Marsyad mêlayu gêdabrusan, ampir botên ambêkan dèwèkè, kari-kari Bunyai ngawé-ngawé tangan têngêné saking pêpaga griyan. Pupu Marsyad sêgêdé gêdêbong niku nabrak lêlinggir balok sing ngêlonjor. Badan buntêké kêbangbing ming kolêm.

Kêpuyuh-puyuh kula ning riku ngatonakên.

Sarung irêngé sing kêlinyar lan kandêl mêlêndung kados layar kapal gêdé ahèng. Ning riku, dèwèkané anggané buta sêgara.

Kula ngèkèk ulêng.

“Marsyad?” ngêhuleng malih kula. “Gusti Pêngéran! Niku kêdadosan sêngèn.”

Sampun pating liwat pirang-pirang taun têbihé sêdantên sing wèntên ning riki, kula waruh malih diantêbakên kêlawan botên wèntên wong setugêl-tugêl acan. Sêsêk ambêkan kula. Kêlipun kula alok lan kêplok, sêmentawis Marsyad kêlaranên?

“Ning pundi Marsyad sêniki?” gêgêtun kula. “Malêr lêmutah dèwèkané?”

Rumasa kula maring salah antrah, linggar saking niku kôlêm noli ngintè lêlurung gênah kula sêngèn ngimbik-imbik ayun nonton Angling Dharma ning Tv Proyek lan nyawang kula maring têbihé dêdalan tonggoh kari-kari èling maring sios waktos kula nangis karna botên uning kêpêripun carané nyabut talês têlês.

Mêlaku lan mêlaku kula têkang gêgêdêr sikil noli lirèn linggih ning tragtag majlis. Wèntên kêkarèn uni adzân ngêgurat ning kuta. Wèntên arum pirang-pirang kitab kuning murag ning traso waktos jêlgêdêg wong katah ubar-abir dados wêwayang ning adêp kula, ning wit-witan, ning lawang griya Abahyai

“Mang Bustomi?” kula kados ngingali wong lanang niku malih ing antawise wayangan ubar-abir.

Kula noli ingêt siyos pêrkawis sing botên munasabah najan sêtuhuné kêdadosan napa-napa sing botên bangkit kula wani nyêtuhukakên.

Waktos niku, kula lagi kêtungkul ngumbah ning jogan Bunyai, alon tindaké Mang Bustomi mandêg ning arêp lawang. Rainé kados dibarèt mangmang, ngan saking jêjêg sikilé kêtingalan botên karsa kêpundur najan sêdêpa. Bunyai sing lagi ngêpé rêngginang ning têtampah gagé mêlêbêt ming soro sêsampuné mirêng Mang Bustomi ngênda izin kanggé mêtuki Abahyai.

Abahyai noli medal, linggih ning ambèn gêdé. Mang Bustomi dikèn lungguh ning ambèn alit sing wènten ning sêbrang gênahé Abahyai. Gigiré rada ngêbungkuk, tangané dilêmpit kêdik ning pêpangkon.

Kula ngêbilas sios mangkok, nôli sios cèndok. Sêdantên kula damêl lambat, karna karsa ayun uning; ngêjantrêng kula mêndêt mirêng obrolan sêkaroné.

“Ampura Abahyai, kula ngênda izin ayun ngalih mondok,” cépé Mang Bustomi kêliwat ètès, botên wèntên sêwijil timun acan kêpirêng gêtêr ing uni pêngucapé.

“Ning kéné baé. Bantôni Abah nguruk batur-baturira,” cépé Abahyai têtêg ajèr.

Mang Bustomi, santri 16 taun niku, kêliwat jlingêr, malah luwih jlingêr najan diadêpakên sèrèng santri-santri dawuk. Mang Bustomi unggal dados badal lamun Abahyai wèntên hajat mêdal saking pondok. Botên sêmbrang-sêmbrang, cêcêpêngané Mang Bus niku Tafsîr al-Jalâlain. Unggal dèwèké ngêwiyak ilab tumêka ilab, nyurahé wong niku bèntès. Kitab tafsir al-Qur’an sing dipêdamêli Jalâluddîn al-Mahallî lan ditêrasakên sèrèng muridé, Jalâluddîn as-Suyûthî niku kados iqra dijabar-jèri piyambake sembari nèngglèngakên êndas lan nguyup kopi irêng.

Dados, munasabah Abahyai ngênda Mang Bus napik mêdal saking pondok. Ngan malak-mandar, Mang Bus ngisungi jawab sing damêl ati ngêdêpêpês.

“Ampura...” dèwèkané narik ambêkan gêdé, “anggané dêdaharan, unggal dintên ning riki kula dahar tahu lan témpé. Sepisan-pisan kula karsa dahar daging ning liyan gênah.”

Sêmîngêb! Ngêjumbul kula mirêng niku omongan Mang Bus.

“Wantèn!” cépé kula ning jêro ati sêmbari ngêrasa godong waru pada mandêg ambêkan lan angin cêp kinjêng ning pêpojok jogan. Rasané waktos kêliwat dawa lan têbih murugi liyan nasabé nasib kanggé bocah pondok sing luwih dawuk telung taun saking kula puniku.

“Lamun mêngkonon,” ngucap Abahyai, “lunganên!”

Mang Bustomi botên obah botên usik, têmungkul dèwèkané.

“Ngan ìngêtên,” cépé Abahyai malih, uniné luwih abot. “Ilmunira ora bakal bêrkah.”

“Nikutah sing naminé sêpata?” ngêdidisi kula maring sios omongan wong-wong sêngèn, sing cépéné lamun kênang sêpata, botên bakal sêlamêt uripé.

Pirang-pirang taun sêsampuné kêdadosan niku, Nadzi, rèncangan sêkamaré Mang Bus, botên wèntên udan botên wèntên angin, sanja ning griya kula. Sêdèrèngé Nadzi kêbujêng ngêjêjêgakên lêlungguh linggihé ning hambal, kula gèrèk nakèni kabar Mang Bus.

“Mang Bustomi saiki èdan. Ngamukan,” cépé Nadzi kêtingalan kêtuwon.

“Sêpata iku, sêkêcap mingkêm, ya, Zi?”

“Sêpata?”

Ingêtan ming Mang Bustomi mandêg ing pêmugasané pêrtakènan Nadzi, karna ing sor kobong baris kêtêlu saking ambing wètan, sios wayangan kados uwit cukul lan ngêgêdéni. Wayangan niku ngêrubuhakên sêsaka lan ngêgabrugakên gribig, kari-kari mata kula kêlilipan, wit niku ngêjinis dados bocah lanang sêsarungan sanglur ijo ngênggé kaos oblong putih lan kopyah irêng putur.

Ngêjumbul kula ayun mêlayu ngêlungani, ngan botên kuasa kados kênang oyod mingmang. Kadosé sampun têbih mêlayu kula, malah pêadêp-adêp kêlawan bocah niku.

“Sampun kula nyana, andika bakal rawuh,” cépéné, sêmbari mêlengos boten makul.

“Bakal rawuh?” têtakèn kula glagapên.

“Kêlalèn tah maring janjiné andika?” têtakèn bocah lanang niku.

Nindak sêtindak rongtindak dèwèkané, mȇdêki kula luwih pêdêk malih. “Kêlalèn?” taken bocah niku mindoni.

“Andika?” gȇgȇtun kula kȇpȇrusut tȇtaken karna wèntȇn sios tanda sing kula kȇnal. Niku bocah têlulas taun sing kêdahé sampun botên ning riki.

“Sampun tebih linggar andika? Sampun bungah ninggal kula piyambak ning riki?”

Kula kados kêtêlak ambêkan mirȇng omong bocah niku. Ringrang dadosé ningali mata lan alis sing sami irȇng lan marongé. Kula kêpundur rong tindak, kȇpundur malih tȇlung tindak. Langit plèas sanglur lan kêliré waktos angin kȇbȇk kêbul munggah saking lêmah anyȇb. Ningali kula maring langit ngilari dedalan kangge nuturi wayah, ngan kirangan sêniki subuh ijo, sipêng anta, atanapi magrib gȇdé. Kula botên bangkit ngêbêntênakên sing mêncorong niku sêrngéngé atanapi wulan.

Bocah niku dèhèm kari-kari dèwèké dados sêwu wayangan mawur ming angin dados sêwu kêlawa mabur ngidêri kula kados kêdung kali musêr. Pirang-pirang sêwîwi irêng ngêgulung kula ing sêpêlêbêté pusêran.

Kula dibakta mabur nêmbus saban-saban gênah sing kirangan napa naminé. Botên wèntên kawitan sing bangkit ditutur lan botên wèntên pêmugasan sing bangkit dipurugi. Gênah-gênah niki mung liwat kados wayangan kabur ing sêpêlêbêt peningal. Lurung suwung cahya sing wau ngêrèncangi alon-alon ngiyêp, tumêka sing kari ngan bêrêrêt ngêwêngku kula.

Sewu kêlawa mabur nguculakên, kula piyambak mêlaku ning lêlurung waktus sios cahya ngêbêr saking sabêtan sorban putih sing disampirakên ning pundak têngên sios lanang. Pundak niku nunduk lan matané nuju maring kitab sing kêwiyak ing pêpangkon. Pêngucapé kêlawan ngati-ati ngêlafadakên nadhom Alfiyah Ibnu Malik sing unggal kula aba waktos sêngèn ning pondok.

Bil jarri wat tanwini wan nida wa al

# wa musnadin lil ismi tamyizun hashal

Mântul uni nadzom niku ning lêlurung, ngêrambat maring saban-saban pênêjané ingêtan, ngêrangkul badan kula sing kêlawan gêgêdêr murugi.

Ngêjantrêng kula sêmbari lungguh waktos sampun ning adêpan wong lanang sing saking uwané mencorong cahya.

“Abahyai?”

Abahyai mésêm. “Bungah tâh urip sira, Mang?” têtakèn Abahyai nutup kitab noli nyawang maring kula kados nyawangé kurma atub maring Siti Maryam sing lagi mêtêng gêdé Nasi Isa.

“Dunia sêjabané pondok iku kêrêng, ngarumas sing kuduné dikêduwèni sira.”

Pêngandikané Abahyai èmpêr kados gênah niki, botên jelas napa darat apa sêgara, botên ngêdêrêbèni watês tandês. Botên wèntên lawang, botên wèntên jêndêla. Kirangan unèn-unèn napa gêdabrusan, kirangan rawuh saking rêrungkad gunung atanapi ombak.

Kula nunduk lan mêrêm, pira-pirang kula mirêng Abahyai tetakèn:

“Bungah tah urip sira, Mang?”

Sêwu kêlawa, sêwiwiné nêrungkub kula malih, mêlèk kula ngan Abahyai sampun botên wèntên ning gênah. Mabur sêwu kêlawa, mabur kula ing sêpêlêbêté. Layap-layap adzan kêpirêng waktos kilat lampu putih pucêt ngiyêp. Sewu kêlawa murag dados wayangan, noli ngêjinis dados bocah telulas taun.

Bocah niku ngadêg ajèr ning lêbah têngên ranjang kula.

“Mang, kula niki andika lan sêniki sampun wayah kanggé andika mantuk maring kula,” cépéné. “Têbih dêdalan sing Mamang lampahi botên damêl bungah.”

Mêlèk mêrêm mata kula karna rai bocah niku wulah walih sèrèng rai Ibu. Pirang-pirang mêlèk mêrêm kula ningali, rupiné ênggih niku sêtuhuné Ibu, nguculakên tangané saking ngêrangkul badan kula sing ngêgojod ning ranjang rumah sakit.

“Èdan tâh kula niki, Ibu?” têtakèn kula, ampir nyêrah. “Kula sampun pêgêl.”

Ibu gidêg bari mèsêm lan nyêcêpi banyu mili ning pojok sêkaro matané sing ngêdêliyêr.

“Kêlipun kulané, Bu?” tètakèn malih kula.

“Aja wêdi, sira ora kêlipèn-kêlipèn,” têgêsé pêngucap Ibu kêliwat ngimânakên.

Banten, 1439 Hijriyah